Tarhanaya Dair Her Şey, Evde Tarhana Nasıl Yapılır?

Tarhana Nasıl Yapılır

Birçoğumuzun özellikle kış aylarında hem severek, hem de şifa niyetine bolca tükettiği tarhana çorbası, Türk mutfağının en kadim yemeklerinden ve dünyanın ilk hazır çorbalarından biri olarak kabul ediliyor. Peki çoğu kez hazır paketlerde satın aldığımız tarhananın nasıl hazırlandığını ve geçmişini ne kadar biliyoruz? Bu blog yazımızda vitamin ve mineral deposu tarhana çorbası hakkında merak edilen bilgilerin yanı sıra, hem yetişkinler hem de çocuklar için evde nasıl tarhana hazırlanabileceğinize yönelik pratik bilgileri bulabilirsiniz.

 

Tarhana Nedir?

Türk Standartları Enstitüsü (TSE), tarhanayı: "buğday unu, kırması, irmik veya bunların karışımı ile yoğurt, biber, tuz, soğan, domates, tat ve koku verici, sağlığa zararsız bitkisel maddelerin karıştırılıp yoğrulduktan ve fermente edildikten sonra kurutulması, öğütülmesi ve elenmesiyle elde edilen bir gıda maddesi” olarak tanımlıyor. Hazırlandığı yöreye göre içine konan malzemeler değişebilse de (un yerine buğday veya yoğurt yerine süt kullanılabiliyor) tarhana, tüm yurtta hemen hemen TSE’nin tanımına ve tarifine uygun olarak hazırlanıyor. Daha çok çorbası yapılarak tüketilen toz bir ürün olan tarhana, yine yöreye ve üretim tekniğine bağlı olarak topak veya plaka halinde üretilip kurutulduktan sonra çerez gibi de yenebiliyor. Evde yapmaya vaktiniz yoksa organik tarhana sipariş edebilirsiniz.

 

Tarhananın Tarihçesi

tarhana nedir

Büyük Türk gezgini Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde, 17’nci yüzyılda Tarhana Hanlarının olduğundan bahsediliyor. 11’inci yüzyılda yazılan Türkçe-Arapça sözlük olan Divan-ı Lûgat-ül Türk’te, yazdan kış için saklanan yoğurt anlamında "Tar" kelimesinin kullanıldığı belirtiliyor. Türklerin tarhanayı Orta Asya’dan Anadoluya göç ederken yanlarında getirdiği genel kabul gören bir bilgi. Tarhana’nın kökeni konusunda ise iki teori bulunuyor. Bunlardan biri Çinlilerin buharda pişen ve haşlanan benzer bir hamur işine benzerliğinden dolayı tarhananın kökenini Çin’e dayandırıyor. Diğer bir teoriye göre tarhana, bazı göçebe Türk kavimlerinin yerleşik düzene geçmesinden sonra keşfedilip tüketilmeye başlayan bir besin.


Tarhana’nın faydaları ve besleyici özelliği

Türk kültüründe tarhananın besleyici ve enerji verici yönü çeşitli şekillerde dile getiriliyor. Atasözlerimizden birinde: "Çay iç damı dolaş, tarhana iç dağı dolaş” olarak ifade edilen tarhananın bu enerji veren özelliğini, sevilerek tüketilen çorbamızın içeriğindeki besinler de destekliyor. Tarhana özellikle protein, karbonhidrat ve vitamin ile mineraller açısından oldukça zengin bir besin.

 

Türkiye’deki Yöresel Tarhana Çeşitleri

Tarhananın CinsiYöresi
Un tarhanasıEge Bölgesi
Göce tarhanası (top tarhana)Ankara, Maraş, Muğla, Aydın
Top tarhanaIsparta
Trakya tarhanasıKırklareli, Edirne, Tekirdağ
Ak tarhanaKütahya
Süt tarhanasıÇanakkale
Üzüm tarhanasıTokat
Tatlı tarhanaMalatya
Kıymalı tarhanaTrakya Yöresi
Kiren, Kızılcık, Ekşi tarhanaKastamonu, Kütahya, Bolu, Bursa, Zonguldak
Beyşehir tarhanasıKonya
Göçmen tarhanasıMarmara Bölgesi
Yaş tarhanaKastamonu, Eskişehir, Çankırı
Şalgamlı tarhanaKahramanmaraş
Pancarlı tarhanaKastamonu

Evde Tarhana Nasıl Yapılır?

evde tarhana yapımı

Kullanılan Malzemeler

  • 1 çay kaşığı kadar tarhana otu
  • 2 kg. domates
  • 500 gr. soğan
  • 1 baş sarımsak
  • 1 kg. kapya biber
  • 500 gr. köy biberi
  • Şayet acılı olmasını istiyorsanız, 100 gr. acı kıl biber
  • 2.5 su bardağı haşlanmış nohut
  • 1 demet maydanoz
  • 1 demet taze nane
  • 1 demet dereotu
  • 1 kg. süzme yoğurt
  • 3.5 kg. un
  • 5 yemek kaşığı tuz
  • Arzuya bağlı olarak 2 yemek kaşığı biber salçası ve baharat

Domates, soğan, sarımsak, kıl biber, kapya biber, yeşil biber, maydanoz, dereotu ve taze nane yıkanıp ince ince doğranır. Daha sonra haşlanmış nohut robottan çekilerek bu karışıma ilave edilir. Bu aşamada süzme yoğurt, un, tuz, tarhana otu ve baharatlar eklenir. Tüm bu malzemeler 5 dakika kadar yoğurularak tarhana hamuru elde edilir. Bu hamur bir kabın içine alınarak yayılır. Zamanla içindeki sebzeler su vererek hamurun yumuşamasını sağlayacaktır. Bu nedenle hamurun üstüne biraz un serpilir. Üstü bir bezle kapatılarak mayalanmaya bırakılır. Hamur arada sırada karıştırılarak ve üstüne un serpilerek iyice mayalanması sağlanır. Üstüne un serpilmesinin nedeni kurumasını engellemek ve tarhananın kıvamını ayarlayabilmektir. (Bekleme süresi tarhananın ekşi ya da tatlı olmasını sağlar. Şayet ekşi olması isteniyorsa 15 gün kadar tatlı olması isteniyorsa ise 1 hafta kadar bekletilebilir.) Bu karıştırma işlemi 4 - 5 gün boyunca her gün devam ettirilir. 4- 5 gün sonunda hamurdan kaşık yardımıyla parçalar alınarak temiz bir bezin üstüne ya da yağlı kağıt üstüne serilme işlemi yapılır. Güneş tarhananın rengini açacağı için kurutulurken direkt güneşle temasının olmaması daha doğru olacaktır. Bu hamur öbekleri çevrilerek kurutulduktan sonra önce elle küçük parçalara bölünüp daha sonra bir süzgeç yardımıyla toz haline getirilir. Bu aşamada rondo da kullanılabilir. Toz haline getirilen tarhana cam kavanozlarda uzun süre muhafaza edilmeye hazırdır. Tarhana, bazı yörelerde topaklar haline kurutulurken bazı yörelerde ise kurutulmadan yaş haliyle buzdolabında saklanır. Kullanılmak istendiğinde su ile seyreltilerek çorba yapılır. Bu tür tarhanaya yaş tarhana adı verilir ve bu tarz tarhananın fazla bekletmeden tüketilmesi daha sağlıklı olmaktadır.

Tarhana Hamuru Kaç Gün Bekletilir?

Süreyi tarhananın ne kadar ekşi olmasını istediğiniz belirler. Tatlıya yakın bir tarhana için hamur yaklaşık 1 hafta, ekşi tarhana için 15 güne kadar bekletilir. Hamur bu sürede her gün karıştırılır; sulandıkça üstüne un serpilir. Sıcak havada mayalanma hızlanır, bu yüzden güne değil hamurun kokusuna ve tadına bakmak daha doğru sonuç verir.

Tarhana Nasıl Kurutulur, Kaç Günde Kurur?

Mayalanan hamur kaşıkla küçük parçalar halinde temiz bir beze ya da yağlı kağıda serilir ve gölgede, hava alan bir yerde kurutulur. Parçalar ne kadar küçük olursa o kadar çabuk kurur. Süre havaya göre değişir; kuru ve sıcak havada parçalar bir iki günde ufalanacak hale gelir. Ufalanıp elenen tarhana ince bir tabaka halinde yayılır ve içinde nem kalmayana kadar 1 - 2 gün daha havalandırılır.

Tarhana Nasıl Saklanır?

Tamamen kurumuş toz tarhana, ağzı kapalı cam kavanozda ya da bez torbada, serin, kuru ve güneş almayan bir yerde saklanır. Bu koşullarda yaklaşık 1 yıl dayanır. İçinde nem kalan tarhana küflenebileceği için kavanoza koymadan önce iyice kuruduğundan emin olun.

Tarhana Yaparken Püf Noktaları

  • Hamuru koyduğunuz kabın üstünde boşluk bırakın; mayalanan hamur kabarır.
  • Hamur sulandıkça un ekleyin. Çok cıvık hamurun kuruması uzar.
  • Kurutmayı gölgede yapın; doğrudan güneş tarhananın rengini açar.
  • Parçaları tamamen sertleşmeden ufalayın, eleme işi kolaylaşır.
  • Tarhana genellikle yaz sonunda, ağustos ve eylül aylarında yapılır. Sebzeler boldur, hava da kurutmaya uygundur.

Besin değeri açısından oldukça zengin olan tarhananın 100 gramında yaklaşık 60 kalori bulunmaktadır.

 

Tarifteki malzemeleri temel gıda kategorimizde bulabilirsiniz: hamur için un çeşitleri, mayalanma için yoğurt.

Tarhana Çorbası Nasıl Pişirilir?

Bir porsiyon için 2 yemek kaşığı toz tarhana, üstünü geçecek kadar soğuk suyla açılır ve mümkünse yarım saat bekletilir. Tencerede bir parça tereyağı eritilir, isteğe göre 1 yemek kaşığı salça eklenip kavrulur. Açılmış tarhana ve yaklaşık 3,5 su bardağı soğuk su ilave edilir. Çorba kaynayana kadar sürekli karıştırılır, kaynadıktan sonra kısık ateşte 10 - 15 dakika pişirilir. Suyun soğuk olması önemlidir; sıcak suya eklenen tarhana topaklanır. Servis ederken üstüne tereyağında kızdırılmış kuru nane ve kırmızı biber gezdirebilirsiniz.

 

Bebek Tarhanasının Hazırlanması ve Tarifi

Kullanılan Malzemeler

  • 2 adet domates
  • 2 adet kapya biber
  • 1 adet yeşil biber
  • 1 adet havuç
  • 1 kuru soğan
  • 2 diş sarımsak
  • yarım çay kaşığı kimyon
  • yarım çay kaşığı nane
  • 250 gr. ev yoğurdu
  • Aldığı kadar un

Öncelikle biberleri küp küp doğrayarak suda pişirin. Haşlanan biberleri, küçük küçük doğradığınız domates, havuç, soğan ve sarımsağı blenderdan geçirin. Bu sebze karışımına yoğurt, baharat ve unu ilave ederek yoğurup yumuşak bir hamur elde edinin. Hamuru 5 saat kadar mayalanması için bekletin. 5 saatin sonunda hazırlamış olduğunuz hamurdan küçük parçalar alarak yağlı kağıt üstüne serip kurumasını sağlayın. En fazla 2 gün içinde kuruyacaktır. Kuruyan bu parçaları rondodan geçirerek toz haline getirin. Toz haline gelen tarhanayı 1 ya da 2 gün kadar havalandırıp kavanozla saklayabilir sonrasında kullanmaya başlayabilirsiniz.

Daha ayrıntılı anlatım için bebek tarhanası tarifi yazımıza bakabilirsiniz.

Tarhana Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Tarhanaya ne konur?

Bu tarifte domates, soğan, sarımsak, kapya biber, köy biberi, haşlanmış nohut, maydanoz, taze nane, dereotu, süzme yoğurt, un, tuz ve tarhana otu kullanılır. Acı biber, biber salçası ve baharat isteğe bağlıdır.

Tarhana hangi undan yapılır?

Tarhana buğday unuyla yapılır; TSE tanımına göre buğday kırması ya da irmik de kullanılabilir. Evde yapılan tarhanada tam buğday unu da tercih edilir.

Tarhana otu tarhanaya ne kadar ve ne zaman konur?

Bu tarifte 3,5 kg una 1 çay kaşığı tarhana otu konur. Yoğurma aşamasında yoğurt, un ve tuzla birlikte eklenir.

Tarhanaya tuz ne zaman konur?

Tuz, hamur yoğrulurken un ve yoğurtla birlikte eklenir. Bu tarifteki ölçü 3,5 kg un için 5 yemek kaşığıdır.

Tarhanaya sarımsak, dereotu ve maydanoz konur mu?

Evet. Bu tarifte 1 baş sarımsak ile birer demet dereotu, maydanoz ve taze nane var. Hepsi ince doğranıp sebzelerle birlikte hamura katılır.

Tarhana hamurunun kıvamı nasıl olmalı?

Hamur kaşıkla alınabilecek yumuşaklıkta, ekmek hamuruna yakın olmalıdır. Sebzeler bekledikçe su bırakır; hamur sulanırsa üstüne un serpilip karıştırılarak kıvam toparlanır.

Tarhana ekşi olmaması için kaç gün bekletilir?

Ekşi olmayan tarhana için hamur yaklaşık 1 hafta bekletilir. Sıcak havada hamur daha çabuk ekşidiği için tadına bakarak süreyi kısaltabilirsiniz.

Tarhanaya kuru maya konur mu?

Bu tarifte maya kullanılmaz. Hamur, yoğurdun ve sebzelerin etkisiyle kendiliğinden mayalanır.

Etiketler: sağlıklı tarifler,tarhana,tarhana nasıl yapılır?,bebek tarhana nasıl yapılır?
Kasım 24, 2025
Listeye dön
cultureSettings.RegionId: 0 cultureSettings.LanguageCode: TR